Schelde à la Carte
Intro | Achtergrond | Wat kunnen jullie doen? | Werkwijze | Inschrijven
 Situeert jouw school zich op deze kaart en dus binnen het Internationale Stroomgebiedsdistrict (ISGD) van de Schelde?
Mooi zo!
Ongetwijfeld trekt ook jouw klas elk jaar naar een waterloop in de buurt voor wateronderzoek. Via deze kaart willen wij jullie onderzoek een extra dimensie geven, jullie zijn namelijk niet de enigen die dit doen.
Momenteel is deze kaart nog niet meer dan een aanduiding van alle waterlopen binnen het ISGD van de Schelde. Met jullie inbreng wordt dit een goedgevulde kaart vol info over de kwaliteit van het water op talloze plaatsen in Noord Frankrijk, Wallonië, Brussel, Vlaanderen en Zeeland. Deze kaart wordt dus een vinger aan de pols voor de Europese Kaderrichtlijn Water. Deze richt zich op het beschermen van ons water en stelt zich ten doel dat alle Europese wateren in het jaar 2015 een 'goede toestand' hebben bereikt en dat er in Europa duurzaam met water wordt omgegaan. Daarnaast is deze kaart een krachtig signaal van de jongeren: water = prioriteit! Achteraf kan deze interactieve kaart een handig leermiddel zijn om in de klas te gebruiken.
Via ‘Wat kunnen jullie doen?’ en ‘Werkwijze’ ontdek je hoe jullie kunnen meewerken zodat jullie gegevens op deze kaart zullen schitteren!
Top
Achtergrond
Het aftellen kan beginnen! Binnen 5 jaar moet de kwaliteit van al onze wateren, zowel grond- als oppervlaktewater, voldoen aan de normen opgelegd de Europese Kaderrichtlijn Water. Geen tijd te verliezen dus…
Maar wat vraagt die Kaderrichtlijn Water (KRW) nu precies? In het kort: een goede (ecologische en chemische) toestand, zodat in alle Europese wateren de soorten organismen voorkomen die daar in een onverstoorde situatie thuis horen. Wat die goede toestand precies inhoudt, werd uitgebreid beschreven per watertype, en wordt uiteraard in sterke mate beïnvloed door de mens en zijn levensstijl. Denk maar aan de visserij, lozing van afvalwater, scheepvaart, koelwaterlozing, kanalisering….
En hoe zit het vandaag, 10 jaar na de start en 5 jaar voor het einde, met het behalen van die mooie doelstellingen? Enerzijds is er natuurlijk het wetenschappelijk onderzoek door bevoegde instanties, die een meetnet van punten samenstelden waar de fysico-chemische en biologische kwaliteit worden opgevolgd. Anderzijds bevatten de archieven van scholen dikwijls een schat aan informatie. Wij willen die info van de zolder halen, en verzamelen op 1 grote kaart! De kracht van deze kaart zit niet zozeer in de absolute wetenschappelijke correctheid ervan, als wel in het duidelijke signaal naar de bevoegde instanties en het grote publiek: waterkwaliteit = prioriteit!
Top
Wat kunnen jullie doen?
Om alles overzichtelijk en vooral ook relevant te houden, beperken wij ons tot 2 parameters: de biotische index en het nitraatgehalte. Van deze laatste verzamelen we zowel gegevens van grond- als oppervlaktewater.
- Biotische Index van oppervlaktewater
- Nitraatgehalte van oppervlaktewater
- Nitraatgehalte van grondwater
Deden jullie in het verleden al onderzoek naar deze parameters en heb je de resultaten nog ergens? Ben je van plan dit schooljaar wateronderzoek te doen? Schrijf je dan in voor ‘Schelde à la Carte’! Dit doe je door het online inschrijvingsformulier in te vullen. Doe dit zo volledig mogelijk. Zonder de juiste coördinaten kunnen wij jullie gegevens niet op de kaart plaatsen.
Je hoeft niet noodzakelijk grond- én oppervlaktewater te onderzoeken, onderzoek van 1 van beide komt ook in aanmerking, alsook onderzoek van slechts 1 parameter. Scholen die inschrijven kunnen een pakketje krijgen met de benodigdheden voor de nitraat-test.
Via het resultatenformulier kan je je resultaten ingeven en later versturen naar lien@greenbelgium.org.
Let op: hierin vind je 2 tabbladen, één voor oppervlakte- en één voor grondwater. Het is belangrijk om dit formulier te gebruiken en geen eigen invulbladen.
Alle binnenkomende gegevens worden op regelmatige basis verwerkt en verzameld op een interactieve kaart van het Internationale Stroomgebiedsdistrict van de Schelde. Deze kaart kunnen jullie dan gebruiken in de klas.
Top
Werkwijze
Plaatsbepaling
Om de gemeten punten samen te voegen in een geografisch bestand is het essentieel dat alle punten in eenzelfde referentie systeem zijn ingegeven. Daarom vragen we u alle coördinaten in UTM WGS84 of UTM ETRS89 (op een paar decimeters na zijn de twee geodetische datums gelijk) in te geven in de Excel tabel. UTM is een internationaal referentiesysteem en is gelijk voor Frankrijk, België en Nederland. Daarbij zijn de UTM coördinaten gemakkelijk af te lezen op topografische kaarten. Aangezien het Schelde bekken volledig binnen UTM zone 31U Noord is gelegen, zouden alle metingen gevestigd moeten zijn in die zone.
Meer info omtrent deze coördinaten kan je hier downloaden.
Biotische index
De Belgisch Biotische index werd ontwikkeld voor wetenschappelijke onderzoeksinstellingen om op nationaal vlak te gebruiken. Deze index is dus niet meteen bruikbaar voor scholen. Nochtans is het een handig middel om theoretische milieu-educatie om te zetten in de praktijk. Hieruit kwam de BISEL methode voort: Biotic Index at Secondary Education Level.
Bij de biologische waterkwaliteitsbepaling worden de in het water voorkomende macro-invertebraten gedetermineerd. Macro-invertebraten (wormen, insectenlarven, slakken,…) geven een goede weerspiegeling van de veranderingen in de waterkwaliteit. Dit biologisch onderzoek heeft betrekking op het aquatisch milieu als geheel terwijl de fysico-chemische kwaliteit tot de waterfase beperkt blijft. De biologische en fysico-chemische waterkwaliteitsbepaling vullen elkaar dan ook aan. De samenstelling van een levensgemeenschap van macro-invertebraten weerspiegelt de kwaliteit van het water gedurende een langere periode voorafgaand aan de bemonstering en geeft een beeld van de meest ongunstige situatie in deze periode. Levensgemeenschappen herstellen zich immers niet onmiddellijk van de negatieve gevolgen van een verontreinigingspiek of een verstoring. In sterk vervuild water kunnen slechts enkele soorten in grote getale overleven. Bij redelijke waterkwaliteit treffen we veel meer soorten in kleinere aantallen aan.
Deze biotische index (B.I.) wordt uitgedrukt met een getal tussen 0 en 10. Een B.I. van 10 wijst op een zeer goede kwaliteit, een B.I. van 0 wijst op een zeer slechte kwaliteit. Hiermee wordt echter nog niet de aard van de vervuiling blootgelegd, daarvoor is verder fysico-chemisch onderzoek nodig.
De werkwijze om deze B.I. te bepalen kan je hier downloaden.
En klik hier voor de extra bijlage.
| B.I. |
Betekenis |
Kleurcode |
| 10-9 |
zeer goede kwaliteit |
blauw |
| 8-7 |
goede kwaliteit |
groen |
| 6-5 |
matige kwaliteit |
geel |
| 4-3 |
slechte kwaliteit |
oranje |
| 2-1 |
zeer slechte kwaliteit |
rood |
| 0 |
uiterst slechte kwaliteit |
zwart |
Nitraatgehalte van oppervlaktewater
Nitraat en fosfaat zijn uiteraard nodig als voedingsstoffen voor planten, maar bij een teveel hieraan spreekt men van eutrofiëring. De voedselrijkdom van het water wordt door een toevoer van voedingsstoffen vergroot.
De oorzaken van deze eutrofiëring zijn uiteenlopend: lozen van afvalwater, kunstmeststoffen die door afspoeling in de rivier terecht komen, inspoelen van dierlijke mest… Hierdoor komt er een overvloed aan stikstof en fosfor terecht in het water. Het resultaat is een sterke algenbloei. Licht kan dus moeilijker doordringen in het water en daarnaast ontstaat een tekort aan zuurstof. Eén soort of een beperkt aantal soorten zal in grotere getale voorkomen, maar de biodiversiteit (de soortenrijkdom) neemt af. De concentratie nitraat mag nooit zo hoog zijn dat ze het behalen van de goede ecologische toestand, zoals opgelegd door de Europese Kaderrichtlijn Water, in de weg staat.
De werkwijze om het nitraatgehalte te bepalen kan je hier downloaden.
Wie graag een nitraattestkit ontvangt kan dit vermelden bij de inschrijving voor Schelde à la Carte. Deze testkit bevat 2 kleine recipiënten om het testwater in te brengen en tot de juiste temperatuur op te warmen, een thermometer die hierin past en teststrookjes.
Nitraatgehalte van grondwater
Nitraat komt in het grondwater terecht door insijpeling van stikstofhoudend water (afvalwater, zure regen…) en overbemesting. Vooral in zandgronden, waar de grondwaterlaag niet is beschermd door een moeilijk doorlaatbare klei- of veenlaag, kunnen de concentraties soms hoog oplopen. De Europese Nitraatrichtlijn bepaalt dat de concentratie nitraat in grondwater niet hoger mag zijn dan 50 mg/l, en dat we een concentratie van 25 mg/l moeten nastreven. Een teveel aan nitraat in de bodem kan enerzijds via de bovenste bodemlagen afspoelen naar het oppervlaktewater en bedreigt anderzijds onze drinkwatervoorziening. Een teveel aan nitraat in ons drinkwater heeft een invloed op onze gezondheid en kan o.a. de blauwziekte veroorzaken. Voor de kwaliteit van ons drinkwater zijn uiteraard ook andere parameters belangrijk!
De werkwijze om het nitraatgehalte te bepalen kan je hier downloaden.
Top |
